ام الامراض نزله و زکام

در سخن پزشکان ایران و سرزمینهای اسلامی، خروج ترشحات فرودآمده از سر از طریق بینی، «زکام» نامیده می‌شود، همین ترشحات اگر از پشت حلق فرو بریزند به بیان حکیمان «نزله» نام می‌گیرند.

نزله و زکام براساس سبب‌شناسی حکما، به هشت گونه تقسیم می‌شوند؛ نکات زیادی در تطبیق‌دهی و تناظر اقسام «زکام و نزله» با بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی یا نازوفارنژیت، سینوزیت، و رینیت آلرژیک وجود دارد که در این نوشتار نمی‌گنجد اما صرف‌نظر از جزئیات تخصصی، توجه به یک نکته بسیار ضروری است:

اصل بسیار مهم و تعیین‌کننده در درمان همۀ اقسام هشتگانۀ زکام و نزله، این است که نخست گرم یا سرد بودن ترشحات از هم افتراق داده شود و براساس این افتراق، رویکرد درمانی درست و سودمند انتخاب شود.

معیارهای بالینی افتراق گرمی از سردی در نزله و زکام

مادۀ نزله و زکام بر اساس چند ویژگی قابل تقسیم‌بندی و افتراق است:

  1. قوام ترشحات (رقیق یا غلیظ بودن ترشحات)
  2. رنگ ترشحات (بی‌رنگ، سفید، خاکستری، زرد، سبز، و طیف‌های بینابینی)
  3. تأثیر حسی ترشحات بر مخاط حلق یا بینی (مانند سوزش و خارش و گزش در بینی و حلق)
  4. همراهی با نشانه‌های گرمی یا سردی در سر و صورت و چشم
  5. تغییرات صدا (خشونت صدا، گرفتگی صدا، تودماغی شدن صدا…)
  6. علایم سیستمیک (مانند تب)
  7. علایم ویژۀ دیگر در زبان، نبض، و ادرار.

این ویژگی‌ها نشانۀ گرمی ترشحات است:

  1. رقیق و آبکی بودن ترشحات
  2. بی‌رنگی یا زرد بودن ترشحات
  3. ایجاد خارش، سوزش و گزش در مخاط بینی و راه‌های هوایی
  4. پیدایش سرخی چشم و چهره همراه با احساس حرارت در آنها

در این حالت، باید داروهایی استفاده شوند که کیفیت و قوام ترشحات نزله و زکام گرم را اعتدال ببخشد یعنی هم از تندی و گرمی ترشحات بکاهند و هم آنها را قدری غلیظ‌تر کنند تا از تشدید عوارض و ورود و نفوذ این ترشحات به اعضای دیگر بدن جلوگیری شود.

به‌یاد داشته باشید که نفوذ ترشحاتِ رقیقِ سوزان به مجاری گوش، راه‌های تنفسی و بافت ریه، دستگاه گوارش، نیام‌های عضلات مجاور دستگاه تنفس و ستون فقرات، عامل بسیاری از ابتلائات بعدی شمرده می‌شود و از همین رو بوده است که حکما، زکام و نزله را «مادر بیماری‌ها» (امّ الامراض) می‌دانستند.

مصرف گیاهان دارویی با طبیعت گرم در درمان نزله و زکام گرم، زیان‌آور شمرده می‌شود؛ برخی از گیاهان و غذاهای نامناسب در درمان زکام و نزلۀ گرم عبارت‌اند از:

  1. آویشن شیرازی
  2. مرزنجوش
  3. سیر و پیاز تند
  4. زنجبیل و دارچین
  5. غذاهای پرادویه و تند

خوراکی های مناسب نزله و زکام

برخی از خوراکهای مناسب برای کاهش علایم نزله و زکام گرم و پیشگیری از عوارض بعدی آن از این قرارند:

  1.  آش جو یا سوپ جو همراه با ماش و عدس و گشنیز و آلوبخارا (و البته بدون شیر و قارچ)
  2. خوراک آب‌پزی شامل کدوی سبز، باقلا، لوبیاسبز، به، نخود سبز، گشنیز و آلوبخارا همراه با مقدار اندکی ادویه
  3. عناب یا شربت آن
  4. خیساینده ــ دمنوش سردشدۀ گل بنفشه، یا گل پنیرک، یا گل و ریشۀ خطمی
  5. لعاب به‌دانه
  6. ماءالشعیر طبی (با ماءالشعیرهای موجود موجود در بازار کاملاً متفاوت است)
  7. عسل‌آب رقیق و گرم (یک لیوان) همراه با آبِ یک عدد لیموی تازه (به‌صورتی که نه بسیار ترش باشد و نه بسیار شیرین)
  8. زرده تخم‌مرغ عسلی

لازم به ذکر است با توجه به اینکه افراد دارای مزاجهای مختلف هستند و دلائل بروز نزله و زکام در افراد متفاوت است، در نتیجه راه های درمان و میزان و نوع داروها بسته به شدت بیماری و مزاج فرد بیمار تجویز می گردد، پس بهتر است برای پیشگیری از بروز مشکلات جدی تر درمان زیر نظر متخصص طب سنتی انجام گیرد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *