ام الامراض هفتادگانه به نام یبوست یعنی چه؟

سوال مهم: اگر از بیماری بپرسی شکم تو خوب کار می کند؟ بلادرنگ می گوید: آری، ولی وقتی گزارش تخلیه شکم را می گیری، متوجه می شوی فرد گرفتار یبوست یعنی مادر هفتاد مرض در دراز مدت وارد بدن شده و بیمار خودش هم نمی داند.

یبوست چیست: کسی که دفع سخت و طولانی داشته باشد یا احساس دفع ناکافی کند یا کمتر از سه بار در هفته دفع داشته باشد، یبوست دارد. برای آن که بگوییم شخصی مبتلا به یبوست است؛ باید 2 یا بیشتر از نشانه های زیر را حداقل به مدت سه ماه داشته باشد:

  1. زور زدن بیش از حد در حین اجابت مزاج
  2. مدفوع سفت و خشک
  3. احساس تخلیه ناکامل بعد از اجابت مزاج
  4. دو بار یا کمتر عمل دفع در هفته

اجابت مزاج مطلوب از دیدگاه طب سنتی

  1. تعداد دفعات دفع مدفوع
  2. کیفیت دفع
  3. قوام مدفوع
  4. حجم و جرم مدفوع

شیخ الرئیس این سینا اعتقاد دارد که به ازای مصرف هر وعده غذایی، شکم باید یک بار کار کند، به این ترتیب در روزگار ما که مردم سه وعده غذا مصرف می کنند باید سه بار هم دفع مدفوع داشته باشند؛ اما این تعریف در عمل برای اکثر مردم این دوره و زمانه یک ایده آل است که دسترسی به آن چندان آسان نیست.

چرا یبوست این قدر خطرناک است؟ انباشت فضولات بدن خودش یک بحران است که بدن از راه های مختلفی مانند دفع مدفوع و ادرار، تعریق، تنفس و … اقدام به این کار می کند.

مواد دفعی روده ها معمولا به قدری خطرناک هستند که در آموزه های عملی طب اسلامی و طب سنتی ایران، تدابیر مختلفی اندیشیده شده است که انسان حتّی در معرض بخارات متصاعد شده از آنها نیز قرار نگیرد. (مثل استحباب پوشاندن سر در توالت و …). حالا فکرش را بکنید که این مواد؛ با این درجه از سمّیت به جای آن که از بدن بیرون بروند، در بدن باقی بمانند و از طریق سیستم بازجذب قوی روده، مجدّداً به داخل بدن برگردند.

علل ایجاد یبوست:

  1.  مصرف مواد غذایی یبوست زا: سر دسته این غذاها، برنج است؛ یبوست زایی برنج در حدی است که می توان در درمان بسیاری از اسهال ها به عنوان یک داروی خوب از آن استفاده کرد. ماکارونی، موز، لبنیات به ویژه لبنیاب پرچرب،(و به ویژه پنیر، ماست شیرین و  کشک)؛ مصرف زیاد موادّ گوشتی(به خصوص به صورت خشک مثل کباب)، بسیاری از فست فودها، سیب و انار و به(و به ویژه انواع ترش آنها) و …  از دیگر علل ایجاد یبوست هستند.
  2.  مصرف کم فیبر: این مشکل به دلایل متعددی رخ می دهد که سردسته آنها مصرف نان سفید و برنج سفید است که سبوسشان گرفته می شود. کم مصرف کردن منابع اصلی فیبر یعنی میوه و سبزی ها، کندن پوست میوه ها به هنگام مصرف، غلبه غذاهای حیوانی بر غذاهای گیاهی در رژیم غذایی مردم و … از دیگر عوامل هستند.
  3.   از دست دادن آب بدن و یا عدم مصرف کافی مایعات، می تواند باعث یبوست شود. به همین جهت هم هست که روزه داری؛ مصرف داروهای ادرارآور؛ مصرف نوشیدنی های کافیین دار مثل قهوه و نوشابه های سیاه که خاصیت ادرارآوری دارند؛ می توانند باعث ایجاد یبوست شوند.
  4.   بی تحرّکی: که از شایعترین دلایل ایجاد یبوست، در این دوره است به ویژه اگر این بی تحرّکی، با نشستن طولانی مدت روی صندلی توام باشد.
  5.  شرایط فیزیولوژیکی خاص مثل حاملگی(به علت تغییرات هورمونی که باعث کاهش حرکات روده ها  می شوند و فشار فیزیکی رحم روی روده ها) و افزایش سن(به دلیل کاهش سوخت و ساز بدن در پیری و متعاقب آن کاهش فعالیت روده ها)
  6.  مسافرت: افرادی که به مسافرت می روند غالبا دچار یبوست می شوند. علّت این امر، تغییر در برنامه غذایی و برنامه روزانه زندگی این افراد  است که باعث کاهش عملکرد کبد می شود.
  7.  مصرف برخی از داروهای شیمیایی می تواند باعث ایجاد یبوست شود ازجمله: برخی داروهای ضد فشارخون بالا؛ بعضی داروهای پایین آورنده چربی خون؛ داروهایی که ترکیبات تریاک دارند(مثل داروهای کدیین دار)؛ برخی داروهای مسکّن؛ آنتی اسیدها(داروهای ضد اسید معده)؛ برخی داروهای درمان کننده پارکینسون؛ داروهای ضدّ گرفتگی عضله؛ داروهای ضدّ افسردگی؛ مکمّل های آهن؛ مکمّل های کلسیم؛ آنتی هیستامین ها؛ داروهای ادرارآور؛ داروهای ضدّ تشنّج و ….
  8.  خودداری از دفع به موقع مدفوع: صرف وقت کافی برای اجابت مزاج از نکات بسیار مهم است. کسانی که به دلایل مختلف، اجابت مزاج را به تاخیر می اندازند پس از مدتی دچار یبوست شدید خواهند شد. هرگز نباید احساس اجابت مزاج را صرفاً به دلیل دوری از منزل؛ نداشتن وقت کافی؛ احساس خجالت و … نادیده گرفت
  9. مصرف مداوم داروهای ملیّن و مسهل: اگر داروهای مسهل به طور مداوم مصرف شوند پس از مدتی روده کار طبیعی خود را انجام نداده و به اصطلاح تنبل می شود و یبوست به وجود می آید. بنابراین از مصرف خودسرانه داروهای مسهل خودداری کنید و تنها با تجویز پزشک آنها را مصرف کنید.
  10. برخی بیماری هایی که می توانند عامل ایجاد یبوست باشند: کم‌کاری تیرویید و برخی دیگر از غدد داخلی؛ مرض قند، تومورهای روده و مقعد؛ اورمی؛ زیادی کلسیم در بدن؛ کمبود قند خون؛ سل؛ بیماری ام.اس.؛ پارکینسون؛ آسیب های نخاعی؛ بیماری‌های عضلانی مثل دیستروفی عضلانی؛ بیماری روده تحریک‌پذیر یا روده عصبی؛ بیماری‌های مرتبط به عضلات کف لگن؛ افسردگی و ….

جهت انجام یک اسهال موفق به ترتیب زیر عمل می کنیم:

  1. تجویز منضج (خاکشیر و ترنجبین) به منظور آمادگی بیمار به مدت یک هفته
  2. تجویز ملین به دنبال منضج به مدت کوتاه مثلا چند روز (مانند فلوس یا بنفشه با دوز کم)
  3. تجویز مسهل ضعیف تا متوسط (مثل فلوس و بنفشه با دوز بیشتر)
  4. در صورت عدم موفقیت در رفع یبوست تجویز مسهل قوی تا برطرف شدن کامل یبوست بیمار مثل خربق، سنا و ریوند.

لازم به ذکر است با توجه به اینکه افراد دارای مزاجهای مختلف هستند و دلائل بروز یبوست در افراد متفاوت است، در نتیجه راه های درمان و میزان و نوع داروها بسته به شدت بیماری و مزاج فرد بیمار تجویز می گردد، پس بهتر است برای پیشگیری از بروز مشکلات جدی تر درمان زیر نظر متخصص طب سنتی انجام گیرد.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *